Historia

HISTORIA ANTIGA E MEDIEVAL DE MONDARIZ BALNEARIO

Sabemos, a través dos restos arqueolóxicos, que o emprazamento ocupado agora polo noso municipio estivo habitado xa dende a prehistoria,o que constata a existencia dun castro no “Coto de Cidade”, así como na época romana ,xa que na veciña parroquia de Pías atopáronse restos de ánforas romanas, diversas pezas cerámicas e moedas de bronce que confirman a ocupación.

Sen embargo,o achádego romano de maior magnitude e que é a mellor proba de que Mondariz Balneario foi romanizado, son restos dunha calzada romana cerca da que se alza, sobre o río Tea, a ponte da Cernadela, tamén de orixe romana.

Para moitos historiadores, a calzada podería ter formado parte dun dos tres ramais nos que se dividía a cuarta vía militar de Braga a Astorga, pois no “Itinerario” descrito por Antonino Pío, o camiño ía dende “Tude” (Tui) a “Aquae Calidade” (actual Caldas de Reis), pasando polas localidades de O Porriño, “Búrbida” e Arcade entre outras.

“Búrbida” era unha mansión que no “Itinerario” romano aparecía a unha distanciado paso de Tui de dezaseis millas romanas, o que a sitúa nun lugar cercano á ponte de Cernadela.

Pero non só é este feito, a descrición da distancia respecto de Tui da localización da mansión, o que levou a multitude de historiadores a crer que “Búrbida” tiña o seu emprazamento entre os municipios de Mondariz Balneario e Mondariz, xa que un estudio etimolóxico do substantivo “Búrbida” parece confirma-lo feito.

Así,o nome“Búrbida” posúe analoxías con palabras como“borbollón” e “burbulla”, que derivan do latín “bullare” (burbujear) y “bulla” (burbuja) e que cruzadas no s.XVII coa palabra “fervor” derivaron en “borbor”, término que deu lugar ós actuais “borbotón” e “burbulla”.

Por elo, pénsase que “Búrbida” facía referencia á explosión de burbullas que provocaba o desprendemento do gas carbónico libre na auga, como ocorre en Troncoso, na marxe do río Tea, fenómeno cuxa observación puido provoca-la posterior denominación da mansión. Séculos máis tarde, concretamente no s. VII d.C, o anónimo de Rávena o “Ravenate” denominou a esta mansión “Bonisana”, nome que podería facer referencia ó bo emprazamento tanto a nivel climatolóxico coma topográfico da zona e as súas saudables augas, o que sumado ós restos romanos anteriormente mencionados converte en máis que probable o emprazamento da “Búrbida”.

Por último, dicir que tralos romanos, esta localidade non sufriu reasentamentos con pobos musulmáns, que ocupaban parte do territorio peninsular, senón todo o contrario, xa que aumentou os seus habitantes con aqueles que abandonaron os seus pobos por caeren baixo dominio árabe, chegando a contar, segundo o recollido no censo do Bispado de Tui, con 160 “veciños”, o que equivale a 800 habitantes.

Na época medieval, é probable que as augas minerais da fonte de Gándara foran empregadas polos veciños moradores do castelo de Sobroso, dada a proximidade do mesmo. Conta a tradición que, no 1282 e na capela de San Pedro que se atopa neste municipio, tivo lugar o enlace do rei Don Dinís de Portugal coa infanta Isabel de Aragón, filla de Pedro III e que máis tarde sería coñecida como Isabel de Portugal. Tamén di que a xa raíña voltou numerosas veces á parroquia de Troncoso, que co tempo deu lugar a Mondariz Balneario, probablemente para toma-las augas.

HISTORIA CONTEMPORÁNEA DE MONDARIZ BALNEARIO

No Antigo Réxime, os actuais territorios de Mondariz-Balneario pertencían á provincia de Tui, unha das sete do Reino de Galicia, que trala constitución promulgada polas Cortes de Cádiz do 1812 pasou a denominarse provincia única de Galicia Anos despois, concretamente o 27 de xaneiro do 1822, Galicia foi dividida en dúas provincias, polo que os territorios quedaban adscritos á nova provincia de Vigo.

 

Así, a historia de Mondariz Balneario está intimamente ligada a D. Sabino Enrique Peinador Vela, quen fixo do xa mencionado Barrio de Troncoso o coñecido balneario, gracias ó cal se debe a aparición do municipio onde nos atopamos, o máis reducido en extensión ( 2,4 Km2. ) de todo o territorio nacional, pois foi el o redescubridor da fonte da Gándara e promotor inmellorable dos beneficios das súas augas.

 

Na actualidade, o Concello de Mondariz-Balneario, que dende o 17 de abril do 1925 ostenta o título de “Moi Hospitalaria Vila”, concedido por Alfonso XIII e o Xeneral Primo de Rivera en agradecemento ó bo trato que os veciños lles dispensaban nas súas asiduas visitas ó Gran Hotel, está integrado na provincia de Pontevedra e na comarca do Condado.

DOCUMENTOS

Tesis doctoral “HISTORIA DEL BALNEARIO DE MONDARIZ HASTA 1936”

Autora:

María Jesús del Castillo Campos

Madrid, 1992