Fontes de G√°ndara e Troncoso

A Fonte de G√°ndara

arquivos
O manancial de Gándara foi descuberto no 1872 polo licenciado en Medicina e Cirurxía D. Sabino Enrique Peinador Vela (1847-1917).

 

Dicía que estando Peinador en Pontevedra, chegoulle unha das copias nas que figuraba o informe sobre as augas de Troncoso que Domingo Blanco repartira, o que o animou a visita-las augas.

As√≠, e xunto cun enxe√Īeiro, percorreu a conca hidrogr√°fica da comarca, atopando o manancial de G√°ndara, que en estado primixenio non era m√°is que unha charca escavada na terra de aproximadamente un metro cadrado e na que pod√≠a advertirse a sa√≠da de numerosas burbullas.

Tralas posteriores inspeccións, concluíron que se trataban de augas fortemente mineralizadas, e o Sr. Peinador adquiriu as terras pantanosas nas que brotaban as augas, asociando ó seu irmán Ramón, avogado de profesión. 

 

En 1873, despois de realizar as an√°lises pertinentes, as augas obtiveron a declaraci√≥n de Utilidade P√ļblica, e o 22 de febreiro dese mesmo ano Ram√≥n Peinador solicitou a autorizaci√≥n necesaria para a apertura do ‚ÄúEstablecemento de augas minerais ac√≠dulo alcalinas carb√≥nico-ferruxinosas de Mondariz‚ÄĚ no lugar Chan de G√°ndara, o que foi aprobado o 16 de xu√Īo.

Fonte de G√°ndara

As primeiras obras para o seu acondicionamento conlevaron un desterro que permitiu comprobar como a auga xurd√≠a nunha fendedura dende un chan gran√≠tico a 18¬ļ C de temperatura, √≥ tempo que deixaron √≥ descuberto restos de canos que fac√≠an supo√Īe-la existencia de anteriores explotaci√≥ns.

Deste xeito, as augas quedaron xa captadas, sa√≠ndo √≥ exterior por medio de tres canos, dous destinados a encher as ba√Īeiras e un para beber .

A fonte foi situada nun lugar espacioso, limpo e de fácil acceso, e co tempo se construíu unha fonte de ferro fundido e unha cuberta que protexera ós auguistas das inclemencias climatolóxicas, ó tempo que se cercou cunha reixa de ferro e contratouse a unha persoa para que administrara as augas en vasos graduados ós enfermos.

 

 

 

Auguistas na Fonte de G√°ndaraPara darlle un aparencia m√°is acorde co luxoso aspecto do Gran Hotel, pois se atopaba no parque deste, realizouse un edificio, proxectado polos Sres. Palacios y Otamendi, con dous partes claramente diferenciadas, unha destinada √° f√°brica de embotellado e a outra √° toma das augas.


O edificio contaba cunha altura de 28 m., cunha c√ļpula de bronce e cristal, con c√ļpulas achaflanadas e numerosas columnas, √≥ ter vintecatro columnas √≥ exterior, seis en cada semic√≠rculo e oito no seu interior.

 

Para finalizar, dicir que este edificio, pese a s√ļa proximidade √≥ Hotel, non se viu afectado polo incendio do 9 de abril de 1973, e na actualidade cons√©rvase o pavill√≥n nun estado semellante √≥ descrito.

 

 

A Fonte de Troncoso

Fonte de Troncoso

No 1862, o sacerdote D. Domingo Blanco Lage (1809-1886), natural de Mondariz, descubriu o manancial de Troncoso. Díse que sendo D. Domingo estudiante, cruzaba tódolos días o río Tea para dirixirse a O Vilar, parroquia na que vivía o seu profesor de gramática latina, e que un día percibiu numerosas burbullas entre a arena do chan do manancial do Saidoiro, tralo cal se decidiu a proba-la auga na que emerxían, notando ó bebela que o seu sabor non era o das augas potables normais, aínda que non lle deu máis importancia.

Pasado o tempo, e sendo xa sacerdote, D. Domingo dedicouse a buscar receitas e fórmulas de medicamentos para curar enfermidades dos seus feligreses. Nestas actividades, obtivo bastante éxito, a raíz do cal foi tendo fama de curar enfermos, que cada vez procedían de territorios máis lonxanos.

Un destes enfermos, solicitoulle un t√≥nico para cura-los seus problemas estomacais, e suxeriulle tomar augas medicinais. √ď pensar en aconsellarlle as de Monz√≥n, en Portugal, recordou as burbullas de Saidoiro (Troncoso), e a modo experimental d√≠xolle √≥ enfermo que tomase as augas do cercano manancial, tralo que, e para sorpresa do cura, en tres d√≠as o veci√Īo curouse.

Comprobados os beneficiosos efectos das augas, o cura recomendoullas a outras persoas que tam√©n ti√Īan doenzas estomacais, tralo que decidiu tomar unha mostra nunha botella e que o farmac√©utico de Ponteareas a analizase.

Debuxo da Fonte de Troncoso (postal de época)

Os resultados confirmaron as hipóteses do cura, ó se-la composición das augas ás de Verín e ás francesas de Vichy, o que tamén aseguraron un farmacéutico e un médico de Tui os que o Bispo lles encargara verifica-lo achádego , así como catedráticos da Universidade de Santiago de Compostela, cuxa análise positiva sobre as augas foi copiado por D. Domingo e repartido entre os auguistas e os médicos da rexión.

A partir deste intre, Domingo Blanco Lage fixo as primeiras obras de acondicionamento do manancial, construíndo un muro para protexe-la fonte das crecidas do río Tea e unha arqueta de cantería cun cano de ferro do que emanaban as augas e na que quedou enclavado o manancial.

 

A isto, engadir unha pila cadrada de pedra que recoll√≠a a auga que sa√≠a e na que, a modo de pequena ba√Īeira, os enfermos pod√≠an ba√Īarse. Pero o muro non era o suficientemente alto para aisla-la fonte do r√≠o, que co aumento do seu caudal a anegaba e disipaba con elo as s√ļas propiedades minerais.

Pese √≥s m√ļltiples problemas, √≥s que se engad√≠a o da rotura da arqueta e a consecuente mestura da auga do manancial coa da chuvia, empobrecemento da auga do que xurdiu o dito ‚Äúas augas est√°n floxas‚ÄĚ, no 1877 xa se exportaban un mill√≥n de botellas anuais que eran embotelladas a expensas do manancial.

Tam√©n por este ano, D. Jos√© Param√©s, propietario do monte de ‚ÄúSaidoiro‚ÄĚ, e tras litixios xudiciais, toma posesi√≥n da fonte, cuxa chave recolleu o 26 de setembro.

Fonte de Troncoso

No 1886 morre Domingo Blanco Lage, e nese mesmo ano D. Enrique Peinador Vela, tras descubri-la calidade e o valor das augas desta fonte, compra a Paramés, en decembro do 1886, a finca na que se encontra a fonte, facendo concesión do manancial ó seu irmán Gumersindo.

A partir deste momento, in√≠ciase unha disputa entre o Concello de Mondariz, que defend√≠a que as augas eran de dominio p√ļblico, e os irm√°ns Peinador, que ademais de se-los propietarios da propia finca e da colindante dic√≠an que as augas eran filtraci√≥ns da cercana fonte de G√°ndara, tam√©n da s√ļa propiedade.

Despois de estudiar o asunto, o Ministerio da Gobernaci√≥n, de se solicitara a s√ļa intervenci√≥n no caso, deulle a raz√≥n √≥ Concello.

A resoluci√≥n non convenceu √≥s irm√°ns Peinador, que recorreron a disposici√≥n ministerial, e tras vintecinco anos de pleito lograron a propiedade da fonte, sendo os seus propietarios ata a s√ļa venta √≥s actuais donos.